Türk bilim kadını deneyleriyle uzay biyolojisine katkı sunuyor

İZMİR (AA) – HÜSEYİN BAĞIŞ – Ege Üniversitesi (EÜ) Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Rengin Özgür Uzilday, uzay ortamında bitki yetiştirme alanında yürüttüğü çalışmalarla bilim dünyasına katkı sağlıyor.

Ege Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü'nden 2006'da mezun olan Uzilday, Japonya Kumamoto Üniversitesi Biyoloji Bölümü'nde yüksek lisansını tamamladı.

Uzilday 2010'da Ege Üniversitesi'ne dönerek doktora çalışmalarını başlattı. Bitki moleküler biyolojisi ve bitki fizyolojisi alanında çalışmalar yürüten bilim insanı, 2021'de Japonya'daki Tohoku Üniversitesi'nde mikro yerçekimi laboratuvarında araştırmacı olarak görev yaptı.

– Türkiye'nin uzaydaki ilk deneyinde imzası var

TÜBİTAK'ın uzay biyoloji alanındaki çalışmalarına dahil olan Uzilday, aynı bölümdeki eşi Doç. Dr. Barış Uzilday ile ilk Türk astronot Alper Gezeravcı'nın Uluslararası Uzay İstasyonu'ndaki deneylerinden ilkinin yürütücüleri arasında yer aldı.

"Ekstrem Halofit olan Schrenkiella Parvulanın Tuz Stresine Verdiği Yanıtların Uzay Ortamında Araştırılması" adlı deneyde tuz stresine maruz bırakılan bitkiler araştırıldı.

Rengin Özgür Uzilday'ın uzay biyolojisi çalışmaları sonrasında da sürdü. Uzilday, Türkiye Uzay Ajansı koordinesinde hastalık ve çevresel strese dayanıklı çeşit geliştirme çalışmaları kapsamında, Çin Ulusal Uzay İdaresinin "Shijian-19" uydusuyla uzaya Arabidopsis (fenotu) bitkisi tohumu gönderdi.

– Odak noktası mikro yerçekiminde bitki yetiştirme

Doç. Dr. Rengin Özgür Uzilday, AA muhabirine, çalışmalarında mikro yerçekimi koşullarında bitki yetiştirme ve dayanıklı türlerin geliştirilmesine odaklandığını söyledi.

Ay ve Mars toprağı benzeri regolit (toz, toprak, kırık kaya ve buna benzer maddeler) kullanarak bitki yetiştirme projeleri yürüttüğünü anlatan Uzilday, uzay ortamına özgü koşullarda daha dayanıklı bitki türlerini araştırdığını ifade etti.

Uzilday, "Dünyada ekstrem koşullarda yetişen türler acaba uzayda da yetişebilirler mi?" soruları için laboratuvar çalışmaları ve denemeler yaptıklarını dile getirerek, "Elde ettiğimiz verileri, tarım biyoteknolojisi alanında çalışan bilim insanlarının kullanımına sunuyoruz." dedi.

– Uzay ıslahının dünyaya katkısı

Uzay ıslahı çalışmalarının dünyadaki tarımsal üretime de katkı sağladığını belirten Uzilday, uzaya gönderilen tohumlarda herhangi bir dış radyasyon kaynağı kullanılmadan doğal mutasyonların oluştuğunu dile getirdi.

Bu yöntemle tohumdan uzaklaştırılması gereken radyoaktif atığın bulunmadığını ifade eden Uzilday, "Daha ucuza mutantlar elde etmiş oluyoruz, çok ucuz bir şekilde ve sonrasında dünyada bu elde ettiğimiz türler daha iyi koşullarda yetişebiliyor mu, kuraklığa karşı daha dayanıklı mı, sıcaklığa karşı daha dayanıklı mı, yetişemeyen koşullarda bitki yetiştiriliyor muyuz bunlar hakkında çalışmalar yapıyoruz." diye konuştu.

11 Şubat Uluslararası Bilimde Kadın ve Kız Çocukları Günü dolayısıyla kız öğrencilere de mesaj veren Uzilday, sözlerini şöyle tamamladı:

"Dünyada keşfedilmeyi bekleyen şeylerin yanında, uzayda da keşfedilmeyi bekleyen çok şey var. O yüzden laboratuvar çalışmaları, biyolojiyle ilgili olan çalışmalarda ne kadar fazla kız öğrenci çalışırsa o kadar iyi. Umarım çalışmalarımız ilham olur."